Át 3 pha 4 cực là gì? Cách chọn và lắp đặt an toàn cho gia đình
Bởi Điện Nước Vạn Tứ
10 phút đọc
1 lượt xem
Át 3 pha 4 cực giúp ngắt cả 3 dây pha và dây trung tính, tăng an toàn cho hệ thống điện 3 pha. Xem cách đọc thông số, chọn dòng cắt và lưu ý lắp đặt đúng chuẩn.
Át 3 pha 4 cực là thiết bị đóng cắt thường được nhắc tới khi lắp điện 3 pha cho nhà xưởng nhỏ, quán ăn, biệt thự hay hộ gia đình dùng nhiều thiết bị công suất lớn. Nếu đang tìm hiểu trước khi mua, bạn sẽ cần biết thiết bị này khác át 3 pha 3 cực ở đâu, khi nào buộc phải dùng loại 4 cực và chọn dòng cắt bao nhiêu cho an toàn. Bài viết dưới đây của Điện Nước Vạn Tứ tổng hợp kinh nghiệm thực tế khi tư vấn và bán loại thiết bị này cho thợ và nhà thầu.
Át 3 pha 4 cực là gì và khác gì át 3 pha 3 cực?
Át 3 pha 4 cực (còn gọi là aptomat 3 pha 4 cực, MCB 3 pha 4 cực hay cầu dao tự động 3 pha 4 cực) là thiết bị có 4 cặp tiếp điểm, cho phép đóng cắt đồng thời cả 3 dây pha (L1, L2, L3) và dây trung tính (N). Khi có sự cố quá tải hoặc ngắn mạch, cả 4 cực cùng ngắt, nhờ vậy toàn bộ phía sau át được cô lập khỏi nguồn điện.
Át 3 pha 3 cực chỉ ngắt 3 dây pha, dây trung tính vẫn nối liền. Với tải 3 pha đối xứng như motor, bơm, máy nén khí thì điều này thường chấp nhận được. Nhưng khi hệ thống có lẫn tải 1 pha lấy từ dây pha và dây trung tính, việc dây N vẫn còn điện sau khi ngắt át là tình huống tiềm ẩn rủi ro cho người sửa chữa.
| Tiêu chí | Át 3 pha 3 cực | Át 3 pha 4 cực |
|---|---|---|
| Số cực ngắt | 3 dây pha | 3 dây pha + dây trung tính |
| Dây trung tính sau át | Vẫn có thể mang điện | Được ngắt hoàn toàn |
| Phù hợp với | Tải 3 pha thuần, motor, bơm | Hệ thống có tải 1 pha dùng chung dây N |
| Mức độ an toàn khi bảo trì | Trung bình | Cao hơn |
Nói ngắn gọn: nếu tủ điện của bạn cấp nguồn 3 pha 4 dây (3 pha + N) và có thiết bị 1 pha dùng chung dây N thì nên dùng loại 4 cực. Đây cũng là lý do nhiều kỹ thuật viên chọn át 4 cực cho tủ tổng của gia đình, quán cà phê, cửa hàng.
Khi nào bạn thực sự cần dùng át 3 pha 4 cực?
Không phải hệ thống 3 pha nào cũng bắt buộc dùng 4 cực. Dựa trên kinh nghiệm đi khảo sát tủ điện cho khách, chúng tôi thường đề xuất loại 4 cực trong các trường hợp sau:
- Tủ điện tổng của công trình dùng 3 pha 4 dây: cần ngắt cả dây N để cô lập toàn bộ hệ thống khi bảo trì, tránh hiện tượng dây N còn điện gây giật.
- Hệ thống có lẫn tải 1 pha: ổ cắm, đèn, điều hòa 1 pha dùng chung dây trung tính với nguồn 3 pha.
- Nhà có nhiều tầng, nhiều tủ điện nhánh: khi cần ngắt nguồn tổng để thi công, thay dây, sửa chữa an toàn hơn.
- Công trình yêu cầu tiêu chuẩn an toàn cao: một số thiết kế điện của nhà thầu nước ngoài, nhà xưởng sản xuất thường quy định dùng 4 cực cho át tổng.
Ngược lại, với một motor bơm 3 pha đấu trực tiếp, không dùng dây N, bạn có thể dùng át 3 cực để tiết kiệm chi phí và gọn tủ. Tuy nhiên trong tủ tổng vẫn nên có át 4 cực phía trước để ngắt toàn bộ nguồn khi cần.
Lưu ý an toàn: việc đấu nối, thay át trong tủ điện 3 pha luôn tiềm ẩn rủi ro điện giật và hồ quang. Nếu bạn không phải thợ điện có chuyên môn, hãy ngắt nguồn từ cầu dao tổng của tòa nhà và thuê thợ xử lý.
Cách chọn át 3 pha 4 cực phù hợp nhu cầu
Chọn át không chỉ là chọn loại 4 cực mà còn phải khớp dòng điện định mức với tải, khớp dòng cắt ngắn mạch với hệ thống và đúng loại dây dẫn. Dưới đây là các bước chúng tôi thường hướng dẫn khách:
- Xác định tổng công suất tải: cộng công suất các thiết bị phía sau át, quy đổi ra dòng điện theo công thức I = P / (√3 × U × cosφ) cho tải 3 pha, hoặc I = P / (U × cosφ) cho tải 1 pha.
- Chọn dòng định mức lớn hơn dòng tải khoảng 20–30%: ví dụ tải tính ra khoảng 40A thì chọn át 50A hoặc 63A, tuỳ mức dự phòng bạn muốn.
- Chọn loại đường cong cắt: loại C phù hợp tải hỗn hợp dân dụng, loại D phù hợp tải có dòng khởi động lớn như motor, máy nén.
- Chọn dòng cắt ngắn mạch (Icn): dân dụng thường dùng loại 6kA, công trình lớn hoặc gần trạm biến áp nên chọn 10kA trở lên.
- Chọn thương hiệu và kiểu lắp: loại gắn thanh DIN cho tủ điện, loại có hoặc không có chức năng chống rò.
Nếu bạn đang lắp tủ cho gia đình, dòng 32A, 40A, 50A, 63A là những mức phổ biến. Với tủ tổng nhà xưởng nhỏ, dòng 100A, 125A, 160A thường được dùng. Bạn có thể tham khảo thêm nhóm thiết bị điện để chọn đồng bộ với MCB, dây dẫn và phụ kiện tủ.
| Quy mô sử dụng | Dòng át thường chọn | Loại đường cong | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Nhà phố, căn hộ duy nhất 1 tủ tổng | 32A – 63A | C | Kèm át nhánh 1 pha cho từng khu vực |
| Quán ăn, cửa hàng, biệt thự | 63A – 100A | C hoặc D | Tuỳ tải bếp, điều hòa |
| Nhà xưởng nhỏ, xưởng may | 100A – 160A | D | Tải motor nhiều, cần dự phòng |
Nếu cần một phương án cụ thể cho tủ của mình, bạn có thể xem thêm sản phẩm aptomat tự động DIN MCB 3 pha 4 cực Panasonic – dòng được nhiều thợ chọn cho tủ dân dụng vì dễ lắp trên thanh DIN và thông số rõ ràng.
Thông số cần đọc trên tem át trước khi mua
Trên mặt trước của át 3 pha 4 cực thường có vài dòng thông số nhỏ, đọc đúng sẽ tránh mua nhầm. Bạn nên kiểm tra:
- Dòng định mức In: ví dụ 40A, 63A – đây là dòng át chịu được lâu dài.
- Điện áp định mức Ue: với hệ thống 3 pha 380V/400V, át thường ghi 400V hoặc 415V.
- Dòng cắt ngắn mạch Icn: 6kA, 10kA – càng cao khả năng chịu sự cố càng tốt.
- Số cực: 4P (4 cực) là loại bạn đang tìm.
- Đường cong cắt: B, C, D – chọn theo loại tải.
- Tiêu chuẩn: IEC/EN 60898-1 hoặc IEC/EN 60947-2 tuỳ dòng sản phẩm.
Nếu tem mờ hoặc không rõ thông số, bạn nên chọn loại khác có nhãn rõ ràng. Hàng trôi nổi thường thiếu thông số dòng cắt, rất khó đánh giá chất lượng thực tế. Với dòng 3 cực thông dụng, bạn có thể tham khảo thêm MCB 3 cực MPE để so sánh giá và thông số trước khi quyết định.
Lưu ý khi lắp đặt át 3 pha 4 cực trong tủ điện
Lắp đúng kỹ thuật giúp át hoạt động bền và bảo vệ hệ thống tốt. Một số điểm cần nhớ:
Đấu dây đúng thứ tự cực
Các loại át 3 pha 4 cực thường có ký hiệu 1-2, 3-4, 5-6 cho ba pha và 7-8 (hoặc N) cho dây trung tính. Bạn cần đấu đúng theo ký hiệu trên thân át, không tự đảo vị trí dây N sang cực pha. Đấu sai có thể khiến át không ngắt đúng khi có sự cố.
Chọn tiết diện dây khớp với dòng át
Dây dẫn phải chịu được dòng định mức của át. Ví dụ át 63A thường dùng dây đồng khoảng 16mm², át 100A dùng dây khoảng 25–35mm² tuỳ cách đi dây và nhiệt độ môi trường. Dây nhỏ hơn át sẽ nóng và có nguy cơ cháy trước khi át ngắt. Bạn có thể tham khảo dòng dây điện Cadivi để chọn loại có tiết diện phù hợp.
Siết cos và tiếp điểm chắc chắn
Mối nối lỏng là nguyên nhân phổ biến gây nóng, cháy đầu cos, thậm chí hỏng át. Khi siết, dùng tua vít đúng kích thước, siết đủ lực và kiểm tra lại sau một thời gian sử dụng. Nếu bạn cần dụng cụ, nhóm dụng cụ đồ nghề có nhiều loại tua vít, kìm, đồng hồ đo phù hợp cho thợ.
Bố trí át trong tủ thoáng, dễ thao tác
Không nên nhồi nhiều át sát nhau khiến nhiệt không thoát ra được. Chừa khoảng trống hai bên, đặt át ở vị trí dễ gạt cần, tránh xa nguồn nước và nơi có nhiệt độ cao. Nếu tủ đặt ngoài trời, nên dùng tủ có nắp che và che chắn mưa nắng.
Kiểm tra trước khi đóng điện
Trước khi đóng điện, đo lại các cực, kiểm tra không có dây chạm vỏ, không có vật kim loại rơi trong tủ. Sau khi đóng, dùng bút thử điện hoặc đồng hồ vạn năng kiểm tra từng nhánh. Nếu không chắc, nên nhờ thợ có kinh nghiệm kiểm tra lại toàn bộ.
Át 3 pha 4 cực và át chống rò: nên bố trí thế nào?
Át 3 pha 4 cực chỉ bảo vệ quá tải và ngắn mạch, không thay thế được thiết bị chống rò (RCBO, RCCB). Với hệ thống 3 pha có tải 1 pha, bạn có thể bố trí:
- Át 4 cực phía tổng để ngắt toàn bộ nguồn khi cần.
- Thiết bị chống rò 4 cực phía sau át tổng hoặc theo từng nhánh tải lớn nếu cần bảo vệ người dùng.
- Át nhánh 1 pha cho từng khu vực sinh hoạt, kèm chống rò 2 cực cho ổ cắm, nhà tắm.
Cách bố trí cụ thể còn tuỳ vào quy mô và yêu cầu an toàn của công trình. Nếu bạn chưa rõ, có thể nhờ đơn vị thiết kế điện tư vấn sơ đồ nguyên lý trước khi mua vật tư.
Câu hỏi thường gặp
Át 3 pha 4 cực có dùng được cho nhà dân dụng không?
Được. Nhiều gia đình dùng điện 3 pha cho điều hòa, bếp điện, bình nóng lạnh nên tủ tổng dùng át 4 cực sẽ an toàn hơn khi cần cắt điện sửa chữa.
Át 3 pha 4 cực khác át 3 pha 3 cực ở điểm nào quan trọng nhất?
Điểm khác biệt chính là át 4 cực ngắt cả dây trung tính, còn loại 3 cực thì không. Điều này quan trọng khi hệ thống có tải 1 pha dùng chung dây N.
Chọn át 3 pha 4 cực dòng bao nhiêu là phù hợp?
Cần tính theo tổng công suất tải. Với hộ gia đình, mức 32A–63A thường gặp; quán ăn, nhà xưởng nhỏ thường dùng 63A–160A. Nên chọn dòng lớn hơn dòng tải khoảng 20–30%.
Có cần lắp thêm thiết bị chống rò khi đã có át 4 cực?
Có. Át 4 cực không chống rò. Với khu vực ẩm ướt hoặc ổ cắm, nên lắp thêm RCBO hoặc RCCB để bảo vệ người dùng.
Mua át 3 pha 4 cực ở đâu tại TP.HCM?
Bạn có thể liên hệ Điện Nước Vạn Tứ để được tư vấn dòng phù hợp và nhận báo giá. Chúng tôi phân phối nhiều thương hiệu, trong đó có dòng Panasonic, MPE và các loại phổ thông khác.
Kết luận và liên hệ tư vấn
Át 3 pha 4 cực là lựa chọn đáng cân nhắc cho tủ điện tổng của hệ thống 3 pha có lẫn tải 1 pha, giúp ngắt toàn bộ nguồn và an toàn hơn khi bảo trì. Chọn đúng dòng định mức, đúng đường cong cắt, đấu dây đúng ký hiệu và bố trí tủ thoáng sẽ giúp thiết bị bền và ổn định. Với các hệ thống lớn hoặc tủ phức tạp, bạn nên nhờ thợ điện có chuyên môn kiểm tra trước khi đóng điện.
Cần tư vấn chọn át 3 pha 4 cực hoặc mua vật tư điện nước cho công trình, bạn có thể gọi hotline/Zalo 0789767276 của Điện Nước Vạn Tứ. Cửa hàng tại 208/8/7 Võ Văn Hát, P. Long Trường, TP. Thủ Đức, TP.HCM, website diennuocvantu.com. Chúng tôi hỗ trợ tư vấn chọn vật tư, báo giá và giao hàng tận nơi cho khách tại TP.HCM và các tỉnh lân cận.
